Ngân hàng thêm một lần "lỗi hẹn" với Basel 2

Thứ Ba, 24/12/2019, 11:44 GMT+7

Các ngân hàng chưa thể tuân thủ quy định về an toàn vốn tối thiểu theo chuẩn Basel 2 lại được hoãn đến tận năm 2023. Với quyết định này của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), một số ngân hàng sẽ thấy vui, nhưng số khác lại thấy buồn.

Hoãn và lại hoãn
 
Mới đây, NHNN đã ban hành Thông tư 22/2019 quy định về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của các ngân hàng, trong đó có nhiều điểm đáng chú ý theo hướng siết chặt hơn để đảm bảo sự an toàn của cả hệ thống. Đó là việc tăng hệ số rủi ro đối với các khoản cho vay mua nhà tối đa lên mức 150% thay vì chỉ 50% như hiện nay. Tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn sẽ giảm từ mức 40% như hiện nay xuống chỉ còn 30% vào năm 2024. Ngoài ra, tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) của các ngân hàng thương mại (NHTM) gốc nhà nước sẽ giảm từ 90% xuống chỉ còn 85% và bằng với các NHTM cổ phần khác.
 
Tuy nhiên, điểm quan trọng nhất quy định về tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR) theo chuẩn Basel 2 thì lại được hoãn đến tận năm 2023. Cụ thể, NHNN cho phép các ngân hàng chưa tuân thủ được tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu theo quy định tại Thông tư 41/2016 lùi thời gian áp dụng đến thời điểm trước ngày 1-1-2023.
 
Đây đã là lần thứ hai NHNN phải hoãn áp dụng các chuẩn mực quản trị ngân hàng theo Basel 2. Lần đầu tiên vào năm 2018 khi NHNN đưa ra lộ trình áp dụng thí điểm cho 10 ngân hàng tốp đầu. Mặc dù vậy, mốc thời gian này cũng không thể thực hiện được như kế hoạch đã đề ra trước đó.
 
Quyết định mới này có lẽ sẽ khiến cho một vài ngân hàng thấy vui nhưng một vài ngân hàng lại cảm thấy buồn vì nó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh của họ. Đồng thời, nó cũng có thể làm cho không ít người cảm thấy lo lắng cho “sức khỏe” thực sự của các ngân hàng Việt Nam hiện nay. Bởi lẽ, trong khi các ngân hàng trong khu vực như Thái Lan, Indonesia hay Malaysia đã triển khai Basel 3 từ cách đây vài năm rồi, nhiều ngân hàng trong nước vẫn đang luẩn quẩn với Basel 2.
 
Vì sao lại có sự nhân nhượng này?
 
Việc hoãn áp dụng Basel 2 cho tất cả các ngân hàng là điều đã được nhiều chuyên gia phân tích dự báo và cảm nhận được từ trước. Bởi lẽ, trước thời điểm ban hành Thông tư 22/2019, vẫn còn khoảng 20 ngân hàng chưa công bố về việc có triển khai được Basel 2 hay không trong khi thời điểm kết thúc năm 2019 chỉ còn được đếm bằng ngày. Tính đến thời điểm hiện tại, đã có thêm một số ngân hàng triển khai áp dụng Basel 2. Như vậy, đã có 15 ngân hàng trong nước và hai ngân hàng 100% vốn nước ngoài áp dụng Basel 2 từ năm 2020. Đó là Vietcombank, BIDV, Techcombank, MB, MSB, VPBank, ACB, VIB, TPBank, OCB, HDBank, SeABank, Vietcapitalbank, Vietbank, Nam Á, Standard Chartered và Shinhanbank...
 
Việt Nam hiện có 35 NHTM trong nước, bao gồm cả một số ngân hàng thuộc diện kiểm soát đặc biệt và 100% vốn thuộc sở hữu Nhà nước. Như vậy, con số 15 ngân hàng hiện mới chỉ chiếm chưa đến 50% về mặt số lượng. Theo quy định tại Thông tư 22/2019 thì 20 ngân hàng còn lại sẽ có thêm thời gian hai năm để triển khai.
 
Tại sao nhiều ngân hàng không thể hoàn thành đúng hạn, trong khi Thông tư 41 đã được ban hành từ cuối năm 2016? Có hai nguyên nhân chính dẫn tới kết quả này. Thứ nhất, đó là việc các ngân hàng này không thể huy động được thêm vốn từ các cổ đông hiện hữu cũng như các cổ đông chiến lược khác. Thực tế này cũng dễ hiểu bởi đa phần họ thuộc nhóm nhỏ, hiệu quả kinh doanh thấp. Nguyên nhân thứ hai chính là việc không ít các ngân hàng trong nhóm này đang có tỷ trọng cho vay lớn đối với các lĩnh vực có hệ số rủi ro cao. Họ không thể tiến thành tái cơ cấu bảng cân đối theo hướng giảm tỷ trọng các khoản cho vay vào những lĩnh vực có rủi ro cao sang các lĩnh vực có rủi ro thấp hơn. Đây có lẽ chính là vấn đề rất khó xử lý, dẫn tới việc không thể đáp ứng được các quy định tại Thông tư 41/2016. Đó có thể là các khoản cho vay kinh doanh bất động sản, chứng khoán, các khoản cho vay mà giá trị tài sản bảo đảm ở mức thấp hoặc thậm chí là không có tài sản bảo đảm.
 
Cần có sự phân hóa về chính sách
 
NHNN đã có chính sách phân bổ chỉ tiêu tín dụng nhiều hơn cho các ngân hàng đã áp dụng Basel 2 trong năm 2019. Điển hình là trường hợp của VIB với hạn mức tăng trưởng tín dụng lên tới 35%. Tuy nhiên, điều đó có lẽ là chưa đủ để khuyến khích cũng như buộc các ngân hàng phải tuân thủ sớm. Vì việc áp dụng Basel 2 sẽ buộc các ngân hàng phải phân bổ tài sản vào các lĩnh vực có rủi ro thấp hơn để duy trì khả năng thanh khoản, điều đó đồng nghĩa với việc hiệu quả kinh doanh sẽ giảm xuống.
 
Thực tế này đòi hỏi NHNN phải có những chính sách khác biệt hơn nữa nhằm buộc các ngân hàng chưa tuân thủ phải sớm có kế hoạch triển khai, thay vì chờ tới đầu năm 2023. Đó có thể là việc không tăng hạn mức tín dụng trong năm 2020, áp dụng trần lãi suất huy động thấp hơn hoặc thậm chí là tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc... Mặc dù đây đều là các giải pháp mang tính chất hành chính, nhưng nếu không quyết liệt thì có lẽ nhiều ngân hàng sẽ tiếp tục trì hoãn để chờ thêm sự nhân nhượng từ phía cơ quan quản lý. Tình trạng này nếu kéo dài sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến mức độ tín nhiệm các tổ chức quốc tế dành cho Việt Nam, mà hệ quả kèm theo đó là việc các ngân hàng trong nước sẽ phải chịu mức chi phí đi vay lớn hơn từ thị trường tài chính quốc tế. Nếu vậy thì mục tiêu ngắn hạn là hạ mặt bằng lãi suất cho vay ra nền kinh tế để hỗ trợ các doanh nghiệp sẽ khó trở thành hiện thực trong tương lai gần, trong khi mục tiêu dài hạn là xây dựng một số ngân hàng trong nước có đủ năng lực để cạnh tranh với các ngân hàng trong khu vực sẽ ngày càng trở nên xa vời.
 
Mai Khanh
Theo TBKTSG