Rác thông tin, fake news và những thách thức phát sinh từ chuyển đổi số

Thứ Sáu, 12/04/2019, 10:00 GMT+7

Những cuộc khủng hoảng truyền thông có nguyên nhân từ rác thông tin, fake news (tin giả) đang khiến các doanh nghiệp, nhà báo có thể bị đánh sập bất cứ lúc nào.

Nhận định về vấn đề này, TS Ngô Tự Lập, Viện trưởng Viện Quốc tế Pháp ngữ cho biết tại hội thảo “Truyền thông mới trong kỷ nguyên chuyển đổi số", sự phát triển nhanh chóng của ngành xuất bản là nhân tố khiến lượng rác phi vật thể, hay còn gọi là rác thông tin tăng đột biến.
 
Theo đó, trong quá khứ, sách tạo điều kiện và là nơi để con người lưu giữ lại vô số rác thông tin – những thông tin không quan trọng và cả những thông tin độc hại. Nhưng do chi phí sản xuất giấy và in ấn tương đối đắt đỏ, mặc dù tăng nhanh, lượng rác thông tin bất tử vẫn còn ít nhiều hạn chế và chủ yếu nằm trong các thư viện mà không phải ai và không phải lúc nào cũng có thể tiếp cận.
 
Tuy nhiên, với bước ngoặt thứ ba là sự xuất hiện của công nghệ số và cùng với đó là “ô nhiễm số”. Thống kê cho thấy lượng thông tin mà nhân loại tạo ra trong hai năm gần đây vượt quá toàn bộ lượng thông tin mà toàn nhân loại tạo ra từ những ngày đầu.
 
Với việc mọi thông tin có thể được nhân bản một cách vô hạn, với tốc độ ánh sáng và với giá thành gần như bằng không, công nghệ số đã xóa đi sự khác biệt giữa bản gốc và bản sao, nghĩa là thông tin được bảo tồn gần như tuyệt đối. Và không chỉ có các cơ quan nhà nước, các công ty, các cơ quan truyền thông mới tạo ra rác thông tin.
 
Công nghệ số cho phép hầu như tất cả mọi người tham gia vào việc tạo ra thông tin. Một người tham gia mạng xã hội, chẳng hạn, mỗi ngày có thể chụp hàng chục tấm ảnh, gửi hàng chục tin nhắn, viết hàng chục lời bình… cũng như những video-clip, những bản thu thanh, những phim ngắn tự sản xuất…
 
"Tất cả những thông tin này có thể được chia sẻ hàng ngàn lượt, cho hàng ngàn, và thậm chí hàng triệu người. Đại đa số các thông tin ấy đều trở thành rác, bởi lẽ chúng hầu như không cần cho ai, kể cả những người tạo ra chúng. Điều đáng sợ là chúng sẽ được lưu lại hầu như vĩnh viễn", ông Lập nói.
 
Đồng quan điểm, PGS TS Đỗ Thị Thu Hằng, Viện trưởng Viện Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền đánh giá, thực tế cho thấy rằng, ở một kỷ nguyên của công nghệ số, ai nắm được thông tin và dữ liệu thì người đó có quyền điều khiển và định hướng công chúng.
 
"Các nhà cung cấp dịch vụ nền tảng truyền thông xã hội đang dần dần nắm quyền kiểm soát và điều khiển người dùng theo xu hướng do chính họ tạo ra như với hơn 2 tỷ tài khoản sử dụng, Dacebook đã và đang trở thành một đế chế toàn cầu về thông tin và dữ liệu", bà Hằng dẫn chứng.
 
Đây cũng là khởi nguồn của nhiều vấn đề tiêu cực như vấn đề cung cấp thông tin sai sự thật, thông tin được cung cấp không được kiểm định, các thông tin thiếu lành mạnh như bạo lực, đồi trụy ngày càng phổ biến hơn.
 
Các chuyên gia cho rằng, trong cuộc chiến chống lại rác thông tin, fake news thường chia làm ba kiểu: Thông tin sai và được cố tình tạo ra để gây hại cho cá nhân, doanh nghiệp, tổ chức hoặc quốc gia; Thông tin sai lệch, nhưng không được tạo ra với mục đích gây hại; Thông tin dựa trên thực tế, được sử dụng với mục đích để gây hại cho cá nhân, doanh nghiệp, tổ chức hoặc quốc gia.
 
Do đó, vai trò “gác cổng” của báo chí chính thống đang được nhắc đến nhiều hơn. Đặc biệt, với các doanh nghiệp cần xây dựng đội ngũ xử lý khủng hoảng truyền thông để mang đến cho báo chí những thông tin trung thực nhất, đúng đắn nhất để báo chí có cái nhìn đa chiều và khách quan để loại bỏ rác thông tin, fake news một cách chính xác nhất.
 
Bên cạnh đó, cần đặc biệt quan tâm đến các vấn đề liên quan đến đạo đức truyền thông và hoạt động có ý thức trên môi trường Internet, đặc biệt là môi trường mạng xã hội và truyền thông xã hội.
 
Hiện nay nhiều mô hình trong nước và quốc tế trong đào tạo kỹ năng sử dụng các công cụ truyền thông mới đang cho thấy sự hiệu quả trong việc kiểm soát và loại bỏ rác thông tin và những tin tức độc hại. Do đó, cần tăng cường mở rộng các mô hình đào tạo và tăng cường sự tham gia của trẻ em trên các phương tiện truyền thông đại chúng và truyền thông xã hội, mạng xã hội.
 
Cẩm Anh
Theo DDDN